Belang van de zee

Eigenlijk is het gek dat onze planeet ‘Aarde’ heet en niet ‘Water’. Er is immers veel meer water dan land op onze planeet. Oceanen en zeeën bedekken samen ongeveer 71% van het aardoppervlak. ‘Zee’ wordt algemeen gebruikt om al het zoute water op aarde aan te duiden. Voor het gemak kregen verschillende delen van deze grote massa water specifieke namen zoals de Noordzee of de Middellandse zee. Alle zeeën samen noemen we daarom om verwarring te voorkomen de ‘wereldzee’. Het woord ‘oceaan’ duidt op de grootste en diepste delen van de wereldzee. We onderscheiden er drie: de Atlantische Oceaan, de Stille Oceaan en de Indische Oceaan. De grootste zee ter wereld is de Noordelijke Ijszee rondom de Noordpool. Net omdat ze zo groot is, wordt ze ook wel de kleinste oceaan genoemd.

Het leven op aarde is ontstaan in zee. Sommige stoffen in zee kunnen door elektrische schokken van bijvoorbeeld bliksems samensmelten tot nieuwe stoffen, de aminozuren. Deze stoffen zijn de bouwstenen van het leven op aarde. Ze komen in alle planten en dieren voor. Op die manier zijn wellicht in de loop van miljoenen jaren de eerste bacterieën en eencelligen ontstaan waaruit ‘hogere’ levensvormen zoals planten, schaal- en schelpdieren, vissen en reptielen ontstonden. Later kwamen daar ook de zeezoogdieren bij.

Biodiversiteit

De wereldzee omvat 99% van de biosfeer, de plaats in volume waar leven mogelijk is op aarde. Slechts 5% daarvan werd reeds door de mens gezien en geëxploreerd. Het is dus niet vreemd dat de mens lang heeft gedacht dat de biodiversiteit – het aantal verschillende levensvormen – lager was in zee dan op het land. Maar niets is minder waar. Nieuwe technologieën hebben het mogelijk gemaakt om het leven in zee te documenteren van de meest heldere koraalriffen tot de diepste en donkerste zeeën. In 2000 werd een tienjarig programma gelanceerd om meer te weten te komen over het leven in zee. Duizenden wetenschappers uit 82 verschillende landen werkten er aan mee. Het Census of Marine Life programma werd afgerond in 2010 en leidde tot de ontdekking van duizenden nieuwe soorten. Momenteel werden er ongeveer 250.000 soorten in zee beschreven. Dit is veel minder dan op het land waar vooral planten en insecten een grote biodiversiteit kennen. Maar omdat het leven in zee veel ouder is dan dat op het land, zijn er meer mariene soorten op hogere taxonomische niveaus. Zo zijn er 14 unieke biologische dierenstammen in zee, terwijl er maar 1 stam uniek is op het land. Dit wil zeggen dat dieren uit deze 14 stammen alleen in zee voorkomen en niet in zoetwatermilieu’s of op het land.

Het leven is niet alleen begonnen in zee; de zee houdt ons ook in leven. De zee reguleert de temperatuur op aarde, brengt ons zuurstof, voedsel, drinkwater, energie, grondstoffen, medicatie en zelfs recreatie en cultuur. Al de baten die de mens haalt van mariene ecosystemen zoals estuaria, kusten en de open oceaan noemen we ecosysteemdiensten. Meer dan een derde van de wereldpopulatie leeft in kustgebieden. Vooral deze mensen, maar ook mensen in het binneland over de hele wereld zijn direct en/of indirect afhankelijk van de diensten van de zee voor hun voeding, overleving en algemeen welzijn. Deze diensten kunnen we onderscheiden in vier soorten: de leverende diensten, de regulerende diensten, de ondersteunende diensten en de culturele diensten

Ecosysteemdiensten

Leverende diensten

De zee levert ons onder meer voeding, water, hout en vezels. Meer dan een miljard mensen wereldwijd zijn afhankelijk van vis als proteïnebron. De visserijsector en bijhorende industrieën stelt 38 miljoen mensen rechtstreeks te werk en nog eens 162 miljoen worden onrechtstreeks ondersteund.  Andere voorbeelden van leverende diensten zijn bouwmaterialen die geoogst worden uit mangrovebossen en farmaceutische bestanddelen die men haalt uit mariene ongewervelden en algen. De zee levert ons ook drinkbaar water in de vorm van regen. Regen ontstaat door de verdamping van zeewater. De waterdamp stijgt op en vormt wolken in de lucht. Wanneer de damp daar afkoelt, valt het als regen naar beneden. En wanneer het in de lucht heel koud is, verandert de damp in sneeuw of hagel. Elk jaar verdampen er miljoenen liters water uit de oceanen. Het meeste daarvan komt meteen terug in zee terecht, maar het andere deel valt boven het land op akkers, in meren en rivieren. Uiteindelijk vloeit dit water via de rivieren en ondergrondse stromingen terug naar zee. Deze cirkelbeweging van water noemen we de waterkringloop. Zonder deze kringloop en water om van te drinken en voedsel te produceren zou het leven op aarde er heel anders uitzien.

Regulerende diensten

De zee regelt samen met de zon de temperatuur en het klimaat op aarde. Oceaancirculatie speelt hier een belangrijke rol in. De Golfstroom, bijvoorbeeld, stuurt opgewarmd water uit de Golf van Mexico over de Atlantische Oceaan onze kant op. Dat warme water warmt bij ons de lucht op. Zonder de Golfstroom zou het in West-Europa dus heel wat frisser zijn. Zeewater kan bovendien warmte van de zon opslaan. In de zomer neemt de zee deze warmte op. Gebeurde dat niet, dan zou de aarde veel te warm worden. In de winter geeft de zee die warmte weer af waardoor het klimaat, vooral in kuststreken, sterk gemilderd wordt. De zee kan je dus beschouwen als klimaatregulator. In de winter is hij de kachel, in de zomer de airconditioning.

Naast het klimaat, reguleert de zee ook nog andere essentiële zaken voor een leefbare wereld zoals waterkwaliteit en de fixatie van koolstofdioxide. Zo spelen draslanden, zoals de Waddenzee in Nederland, een belangrijke rol voor de waterkwaliteit door sedimenten en organische stoffen afkomstig van het land te filteren voor ze de oceaan bereiken. Op een globale schaal is de fixatie van atmosferische CO2 door plantaardig plankton en de latere afzetting op de zeebodem wellicht de belangrijkste regulerende dienst. Het is een uitermate belangrijk onderdeel van de globale koolstofcyclus en buffert in grote mate de klimaatverandering.

Culturele diensten

We zijn er ons niet vaak van bewust maar de zee heeft al eeuwenlang een belangrijke invloed gehad op de cultuur van vele volkeren. De zee komt voor in tal van kunstwerken, geschiedenisboeken, liederen, films, enzovoort. Bovendien gaat de mens steeds vaker de zee opzoeken voor ontspanning. Watersport, cruises, diepzeeduiken, pootje baden, whale watching, enzovoort. Het zijn allemaal vormen van recreatie die mogelijk gemaakt worden door de zee. Kusttoerisme, al dan niet samengaand met ecotoerisme, is de snelst groeiende sector in de globale toerisme-industrie en speelt een zeer grote rol in de economie van veel kleine eilandstaten. De waarde van het toerisme door de aanwezigheid van koraalriffen wordt bijvoorbeeld geschat op een jaarlijkse bijdrage van 30 miljard dollar aan de globale economie. In economische termen is de bescherming van deze ecosystemen dan ook heel belangrijk.

Ondersteunende diensten

Grondvorming, fotosynthese en de omzetting van nutriënten zijn diensten die op hun beurt andere diensten mogelijk maken. Ze worden daarom de ondersteunende diensten genoemd. Zo zijn mangrovebossen en zeegrasbedden belangrijke ecosystemen omdat ze als het ware kraamkamers zijn voor jonge vissen en ongewervelde dieren. Deze dieren kunnen eens ze volwassen zijn opgevist of geoogst worden door lokale gemeenschappen, de commerciële visserij of de sportvisserij. Ook de waarde van fotosynthese kan niet overschat worden. De oceanen worden ook wel eens de blauwe longen van onze aarde genoemd omdat ze verantwoordelijk zijn voor de het grootste deel van de primaire zuurstofproductie. Het is het fytoplankton of plantaardig plankton (algen en wieren) dat we hiervoor te danken hebben. Algen en wieren maken net als groene planten op het land hun eigen voedsel aan met behulp van zonlicht. Ze halen hun energie om te groeien dus door middel van fotosynthese. Bij dit proces komt zuurstof vrij. Een deel van de zuurstof komt in de lucht terecht; het overige deel blijft in het water want vissen en andere zeedieren hebben immers ook zuurstof nodig om te leven.
 

website by Studio Enden