Zondag 10 juni 2012

Alarm voor de wereldzeeën

Op zondag 10 juni 2012 organiseert Sea First Foundation vzw voor de derde maal het evenement ‘World Ocean Day’, een studiedag waarbij de oceanen centraal staan. ‘Biodiversiteit’ en ‘Visserij’ zijn dit jaar de hoofdthema´s van deze door de Verenigde Naties erkende dag. Het evenement gaat dit jaar door in het Museum voor Natuurwetenschappen te Brussel.

Biodiversiteit

Eigenlijk is het gek dat onze planeet ‘Aarde’ heet en niet ‘Water’. Er is immers veel meer water dan land op onze planeet. Oceanen en zeeën bedekken samen ongeveer 71% van het aardoppervlak en zijn de bron van al het leven op aarde. Het leven is niet alleen begonnen in zee; de zee houdt ons ook in leven. De zee reguleert de temperatuur op aarde, brengt ons zuurstof, voedsel, drinkwater, energie, grondstoffen, medicatie en zelfs recreatie en cultuur. Meer dan een derde van de wereldpopulatie leeft in kustgebieden. Vooral deze mensen, maar ook mensen in het binnenland over de hele wereld, zijn direct en/of indirect afhankelijk van de diensten van de zee voor hun voeding, overleving en algemeen welzijn. Het belang van deze zogenaamde ecosysteemdiensten wordt steeds meer erkend, ook door grote organisaties zoals de VN en de Wereldbank. Reden te meer dus om dieper in te gaan op dit onderwerp tijdens World Ocean Day.

Onderwaterfotograaf Dos Winkel (Sea First Foundation) zal een presentatie geven over het ideale ecosysteem met als wapen zijn fantastische onderwaterfotografie. Klaudie Bartelink (Duik de Noordzee Schoon, Nederland) zal een presentatie geven over biodiversiteit in de Noordzee als inleiding op haar nieuwste film ‘Expeditie Doggersbank’. Freja Hauquier (Universiteit Gent) zal een sprong maken van biodiversiteit in onze eigen wateren naar het belang van mariene biodiversiteit in Antarctica waar zij en haar team aan de Universiteit van Gent onderzoek verrichten naar de gevolgen van klimaatverandering op de biodiversiteit.

Visserij

Wereldwijd is ten opzichte van het jaar 1900, nog maar 3% van alle visbestanden over. Vele soorten zijn al uitgestorven. Populaties van toppredatoren zoals tonijn, zwaardvis, kabeljauw en bepaalde haaisoorten zijn sinds de start van de 20ste eeuw gemiddeld met 90% afgenomen. Dit betekent een catastrofe voor de soorten in de voedselketen die afhankelijk zijn van deze vissen. Ook de ecosystemen waarin deze dieren leven, worden als gevolg ernstig verstoord. Europa vist bovendien in Afrika en Azië de vis weg die vaak de enige bron van eiwit en vet is voor de lokale bevolking.

Sea First Foundation is zeer trots om aan te kondigen dat Sidney Holt, ex-adviseur voor o.a. FAO, IWC en UNEP en een van ’s werelds meest gerespecteerde mariene- en visserijbiologen, een presentatie zal geven op World Ocean Day. Sidney zal vertellen over zijn liefde voor de zee, maar ook uitleggen hoe de mens zichzelf in de voet schiet door de zee leeg te vissen. Tonijn, en meer bepaald blauwvintonijn, heeft zich geleidelijk aan geprofileerd als symbool van de overbevissing. Kunnen we nog wel tonijn eten? Judith Wouters (voorzitter SFF België) zal een ode brengen aan de tonijn en toelichten hoe deze supervissen aan een ondergang gestart zijn. Dit als inleiding op de Belgische première van de controversiële film ‘Sushi: The Global Catch’, een documentaire over de globale verspreiding van de Japanse keuken met haar voorliefde voor vis en diens invloed op de wereldwijde vispopulaties.

Oplossingen

Tijdens Wereld Oceaandag spreken verschillende experts over het belang van onze oceanen, de problemen, maar vooral ook de oplossingen. Tussen de lezingen en filmvertoningen door zullen enkele projecten uit binnen- en buitenland kort voorgesteld worden die trachten oplossingen te bieden en de bevolking te alarmen en te activeren.

Na de vertoning van de spraakmakende film Sushi: The Global Catch, geeft milieufilosoof Floris van den Berg (Universiteit Utrecht, Nederland) ten slotte een zee-ethische dagbeschouwing die mensen zal aanzetten tot nadenken over hun eigen rol als burger-consument.

Inschrijven

Aanmelden kan hier. De prijs van de studiedag bedraagt slechts € 25,- inclusief een vegetarische lunch, koffie en thee, en de première van de film ‘Sushi: the Global Catch’. Studenten en leden kunnen tickets krijgen aan een kortingstarief van €20,- op vertoon van studenten- of lidkaart.

Programma

Klik op de namen van de sprekers of films voor meer informatie.

09u30 - Onthaal met koffie en thee

10u - Dos Winkel: Het ideale ecosysteem

Dos Winkel

Orthopedisch fysiotherapeut, onderwaterfotograaf, auteur en oceaanbeschermer

Dos Winkel begon 28 jaar geleden – hij was toen al decennia lang natuurfotograaf - met onderwaterfotografie op het Caribische eiland Bonaire. Een droomstart dus. Op Bonaire zou hij uiteindelijk met zijn gezin tien jaar wonen. In deze meer dan een kwart eeuw duiken en onderwaterfotografie heeft hij zonder uitzondering alle ecosystemen ernstig achteruit zien gaan. Zeven jaar geleden besloot hij zijn medische werk te beëindigen om zich full time met de bescherming van de oceanen bezig te houden. Dat leidde al snel tot het geruchtmakende boek “Wat is er mis met vis?! en visolie”, gevolgd door het boek De Huilende Zee en de bekroonde documentaire Sea the Truth. Dos publiceerde in tientallen tijdschriften in binnen- en buitenland, waaronder National Geographic, BBC Wildlife, Asian Diver, EOS, e.a.

In de afgelopen 50 jaar zijn alle koraalriffen ter wereld ernstig in kwaliteit achteruitgegaan. Er bestaat momenteel geen enkel gezond koraalrif meer. De schade is zo ernstig, dat zelfs uit de ruimte de achteruitgang zichtbaar is. Klimaatverandering (o.a. door abnormaal hoge broeikasgasemissies), verzuring (door dezelfde oorzaak), vervuiling met chemicaliën zoals dioxines, pcb´s, vlamvertragers en de gifstoffen uit plastics en overbevissing zijn hier debet aan. Wetenschappers verwachten dat als er niet heel snel ingegrepen wordt, de koraalriffen tegen 2050 nauwelijks nog bestaan. Zelfs in de best beschermde gebieden, zoals Bonaire in de caribische Zee, is het rif door lokale en mondiale invloeden nu al zo´n 70% in kwaliteit achteruit gegaan. Een van de weinige plaatsen op aarde waar nog enkele intacte riffen zijn (maar ook veel aangetaste) is de Raja Ampat in West-Papoea (Indonesië).

Dos toont tijdens deze World Ocean Day een selectie van zijn mooiste beelden uit dit laatste paradijs.

10u30 - Klaudie Bartelink: Biodiversiteit in de Noordzee

Klaudie Bartelink

Klaudie Bartelink is in 1995 als onderwijskundige afgestudeerd. In 2005 is startte zij met haar onderneming Learning by action. Klaudie ontwikkelt educatieve producten en verzorgt didactische trainingen. Haar videocamera speelt hierbij een belangrijke rol. Met name het produceren van film over de zee, ook voor educatieve doeleinden, is een passie van haar. Sinds 2009 zet zij zich in voor het beschermen van de zee en maakt zij deel uit van de teams 'Duik de Noordzee schoon' en 'Expeditie Doggersbank' met als doel de Noordzee voor breed publiek zichtbaar te maken. Klaudie filmt drie maanden per jaar in binnen- en buitenland boven- en onderwater. Haar films worden dagelijks vertoond bij SEA LIFE Scheveningen en X-Pierience, een doorlopende tentoonstelling van Vereniging Kust & Zee. Vorig jaar ontving Klaudie de Marina van Damme Beurs voor vrouwelijk universitair geschoold toptalent.

In haar presentatie zal Klaudie Bartelink een introductie geven tot de biodiversiteit van het zeeleven in de Noordzee.

11u - Film “Expeditie Doggersbank: ontdekking van een nieuwe wildernis”

'De Noordzee is één van de meest extreme zeeën ter wereld. Er is veel stroming en het water is vaak troebel. Het kan er bovendien door weer en wind behoorlijk spoken. “Nederlandse expeditie Doggersbank en Klaverbank” is een film waarin biologen in de zomer van 2011 minstens tien nieuwe soorten ontdekken in twee toekomstige natuurgebieden in de Nederlandse Noordzee. Een andere deel van het team - ervaren wrakduikers - maakt op deze expeditie een aantal schoon van vistuig dat door vissers is verspeeld. Zij bevrijden bovendien de nog levende dieren die onbedoeld verstrikt zijn geraakt. Wrakken zijn belangrijke kraamkamers en schuilplaatsen van de dieren. De film laat het verhaal zien van zeer gepassioneerde duikers die met hun inzet de schoonheid en de problemen van onze eigen achtertuin, de Noordzee, het grootste natuurgebied van Nederland, op een indrukwekkende manier onder de aandacht brengen.'

11u30 - Freija Hauquier: Ecosystemen in Antarctica

Freija Hauquier

Freija Hauquier studeerde in 2010 af als Master in de Mariene en Lacustriene Wetenschappen met grootste onderscheiding. Momenteel doctoreert ze in de biologie bij de vakgroep Mariene Biologie aan de Universiteit van Gent. Voor haar doctoraat reisde ze al tweemaal naar Antarctica op expeditie. Tijdens haar masterjaar liep Freija ook stage bij de International Polar Foundation, een internationale NGO gelegen in Brussel gespecialiseerd in wetenschapscommunicatie met betrekking tot de polaire gebieden.

De druk van de huidige klimaatsverandering is zeer groot in sommige delen van Antarctica. Tijdens haar presentatie zal Freija eerst een korte inleiding geven over Antarctica zelf en waarom dit continent en de wateren errond zo interessant én belangrijk zijn. Daarbij zal ze ook ingaan op de verschillende levensvormen die er voorkomen zowel aan de kust als in de diepzee. Tenslotte zal Freija illustreren hoe de klimaatverandering verschillende van deze dieren en planten beïnvloedt.

12u - Lunch

13u - Sidney Holt: The living, churning wounded world ocean (Engels)

Sidney Holt

Dr Sidney Holt is a British scientist, a renowned innovator in the theory of fishing and the practice of its management. He began his research in 1946 at the English Fisheries Laboratory at Lowestoft, East Anglia. Later he joined the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) in Rome and became the Director of its Fisheries Resources and Operations Division, and then – on loan to UNESCO - Secretary of the International Oceanographic Commission (IOC). Sidney was founding Director of the International Ocean Institute (IOI) based in Malta. At various times he has held senior academic positions at the Universities of California, Malta, Rhode Island and Cambridge and has working with many international non-governmental organizations (INGOs) concerned with conservation and the use and protection of the ocean. After the ground-breaking UN Conference on the Human Environment in Stockholm in 1972 he devoted most of his energy to the population biology of the Great Whales and the management of commercial whaling, ultimately to ending it. Dr Holt has, during his long career, received numerous prestigious awards, among them the Gold Medal of the World Wildlife Fund, Global 400 of the UN Environment Programme (UNEP), the Golden Arc of the Netherlands and the Blue Planet Award of the International Fund for Animal Welfare (IFAW). He is now back with his original love of fish population dynamics and conservation, but finds time to serve on the Advisory Board of the Sea Shepherd Conservation Society.

This talk will introduce ideas about the wonders of ocean life and the scientific challenges of understanding and protecting it in this technological age. In particular it will refer to the critical role of the ocean in creating the changing climate in which we live, the threat of rising pollution of the ocean by our industrial civilization, and the global crisis of fishing as a major source of our food and a way of life.

13u45 - Judith Wouters: Tonijn, de ondergang van een supervis

Judith Wouters

Judith Wouters (1986) is mede-oprichter en voorzitter van Sea First Foundation België. In 2009 studeerde ze met grote onderscheiding af als Japanologe met een eindwerk over het Japanse walvisjachtbeleid en de Internationale Walvisvaartcommissie. In 2010 haalde ze een bijkomend diploma als Master in de Milieuwetenschappen.

Voor Sea First Foundation geeft Judith regelmatig lezingen en lessen over de precaire toestand in de oceanen, publiceert ze artikels in magazines en organiseert ze sensibiliserende evenementen zoals de Oceanenweek en World Ocean Day.

Populaties van mariene toppredatoren zoals tonijn, zwaardvis, kabeljauw en bepaalde haaisoorten zijn sinds de start van de 20ste eeuw gemiddeld met 90% afgenomen. Dit betekent een catastrofe voor de soorten in de voedselketen die afhankelijk zijn van deze vissen. Ook de ecosystemen waarin deze dieren leven, nemen als gevolg af in kwaliteit. Dit lijdt tot verstoring van bijvoorbeeld koraalriffen en zeegrasbedden die daardoor ook dreigen hun ecosysteemfuncties te verliezen.

Tonijn, en meer bepaald blauwvintonijn, heeft zich geleidelijk aan geprofileerd als symbool van de overbevissing zoals de bultrugwalvis zich in de jaren ’60 ‘populair’ maakte als symbool van de anti-walvisjachtbeweging. Tonijnpopulaties wereldwijd nemen gestaag af door niet overbevssing, bijvangst en vervuiling. Vooral de blauwvin-, geelvin- en grootoogtonijn zijn er erg aan toe. In twintig jaar tijd zijn de blauwvinpopulaties met 80% afgenomen in de Middellandse Zee. De blauwvin dreigt door overconsumptie en overbevissing het einde van het decennium niet meer te halen. Maar ook de andere tonijnsoorten worden steeds meer bevist, net omdat de populaire soorten in aantal afnemen. In haar presentatie zal Judith Wouters een ode brengen aan de tonijn. "Wat maakt deze dieren zo speciaal en belangrijk?", "Hoe bedreigd is hun voortbestaan werkelijk?" en "Wat kunnen wij als burgers doen om de tonijn voor de ondergang te behoeden?" zijn enkele vragen waarop ze een antwoord zal trachten te geven.

15u - Koffiepauze

15u30 - Film “Sushi: the global catch” (Engels)

Is sushi too popular? Sushi: The Global Catch is a documentary about the global spread of Japanese cuisine and the ensuing impact on the world's seafood population, particularly bluefin tuna. The film features chefs from around the world, including Tokyo sushi master Mamoru Sugiyama and Tyson Cole of Uchi in Austin, Texas, as well as fishing industry experts and environmentalists.

17u - Floris Van den Berg: De ethiek van de zee, een nabeschouwing

Floris Van den Berg

Floris van den Berg is milieufilosoof en (daarom) veganist. Hij doceert aan de Universiteit Utrecht en schreef onder meer het boek 'Filosofie voor een betere wereld'.

De zee is onzichtbaar voor de meeste mensen. Daarom is het belangrijk dat fotografen als Dos Winkel het leven in de zeeën in al hun schoonheid en diversiteit tonen. De zee als afvalbak en tegelijkertijd als bron van vis. Door de industrialisering is de invloed van de mens de afgelopen decennia op de zeeën zo groot dat al het zeeleven gevaar loopt. Plastic soup, overbevissing, walvisjacht, haaienvinnen, bodemsleepnetten, olievervuiling - allemaal door mensen veroorzaakte problemen. De ecologische crisis op zee is deel van de globale ecologische crisis, dat wil zeggen de door mensen veroorzaakte degradatie van ecosystemen, waarmee we zelfs ons eigen voortbestaan in gevaar brengen. De ecologische crisis is een gevolg van een instrumentele, uitbuitende houding tot aanzien van milieu en dieren.

Het is de hoogste tijd om onze relatie tot de natuur, tot de zee, te herzien. We moeten ons bewust worden van onze afhankelijkheid van ecosystemen, inclusief de zeeën. De problemen met de zee zijn een voorbeeld van de 'tragedy of the commons': iedereen denkt aan het korte termijn eigenbelang, waardoor lange termijn belangen uit het oog verloren worden. Wie moet wat doen om het probleem op te lossen?

Dat zal niet mee vallen, maar geen vis consumeren is een goed begin voor een moeilijk probleem.

17u30 - Einde

Praktische info

Vanaf 9u30 ontvangen wij u graag met een koffie of thee. Het programma start om 10u stipt en eindigt omstreeks 17u30.

Adres

Museum voor Natuurwetenschappen Museum voor Natuurwetenschappen
Vautierstraat 29
B-1000 Brussel

Stadsplan

Naar het museum met het openbaar vervoer

Het openbaar vervoer wordt ten zeerste aanbevolen (er is nauwelijks parkeergelegenheid in de wijk).

Trein:

Station "Brussel-Luxemburg" (op 5' van het Museum)

Bus:

bus 34 of 80, halte "Museum" (tegenover het Museum)
bus 38 of 95, halte "Idalie"

Metro:

lijn 1 en 5, metrostation "Maalbeek" (op 10' van het Museum)
lijn 2 en 6, metrostation "Troon" (op 10' van het Museum)

Inschrijven

WOD 2012 is achter de rug. Men kan zich dus niet meer inschrijven.